نرم افزار تحت وب چیست؟

مقدمه

نرم‌افزار تحت وب به برنامه‌ای گفته می‌شود که در مرورگرهای وب اجرا می‌شود. این برنامه‌ها توسط هر دستگاهی که مرورگر وب داشته باشد در دسترس بوده و به واسطۀ بهره‌مندی از معماری کلاینت - سرور می‌تواند از طریق ارتباط شبکه‌ای اجرا شود.

سرراست‌تر بخواهیم بگوییم، کاربران می‌توانند بدون نیاز به دانلود و نصب نرم‌افزار موردنظر خود، تنها با اتصال به سرورِ وب از برنامه مذکور استفاده کنند. البته مطمئنیم نرم‌افزارهای تحت وب برای شما چندان هم ناآشنا نیستند (برای چند نمونۀ مشهور می‌توان از ایکس، فیس‌بوک و تیک‌تاک نام برد) اما برای آشنایی هرچه‌بهتر با چیستی، مزایا و حوزه کاربرد این نوع نرم‌افزارها باروشنگر رایانه داتیس همراه باشید.

 

شیوۀ کار نرم‌افزارهای تحت وب

نرم‌افزارهای تحت وب دارای معماری کلاینت - سرور هستند. کلاینت به دستگاه یا برنامه‌ای می‌گویند که از سرورِ وب، درخواست اطلاعات می‌کند، در این مورد، کلاینتْ مرورگر وبِ کاربر است.

شرکت‌ها برنامه‌ای را بر یک سرور وب ذخیره می‌کند که کاربران می‌توانند از طریق مرورگر وب به آن دسترسی داشته باشند. سرور وب حاوی خودِ برنامه و تمامی داده‌های زیربنایی آن است. هر بار که کاربر به یک برنامه تحت وب مراجعه می‌کند، او از طریق مرورگرِ خود درخواستی را به سرور وب ارسال می‌کند.

سرور وب نیز پس از دریافت این درخواست، آن را به سرور برنامه تحویل می‌دهد که اطلاعات درخواستی را از یک پایگاه‌داده به دست می‌آورد. اطلاعات مذکور به سرور وب بازگردانده می‌شود و نهایتاً محتوای موردنظر را در مرورگرِ کاربر به نمایش در می‌آورد.

 

انواع نرم‌افزارهای تحت وب

نرم‌افزارهای تحت وب در اندازه‌ها و انواع مختلفی ارائه می‌شوند. به برخی از انواعِ اصلی نرم‌افزارهای تحت وب که به‌احتمال زیاد با آنها برخورد می‌کنید، می‌پردازیم:

 

• نرم‌افزارهای همکاری: بسیاری از نرم‌افزارهای تحت وب مانند Slack یا Teams امکان همکاریِ از راه دور بخش‌های مختلف شرکت را فراهم می‌کنند و امکاناتی مانند کانال‌های چت خصوصی و پیام‌های مستقیم را در اختیار قرار می‌دهند.
• نرم‌افزارهای تجارت الکترونیک: برخی از بزرگ‌ترین وبگاه‌های تجارت الکترونیک، مثل آمازون، نرم‌افزارهای تحت وبی هستند که به کاربران امکان جستجو و سفارش محصولات را به‌صورت آنلاین می‌دهند.
• نرم‌افزارهای ایمیل: نرم‌افزارهایِ ایمیل مانند Gmail، امکان مشاهده و ارسال پیام‌ها و اسناد را به کاربران می‌دهند.
• نرم‌افزارهای بانکداری آنلاین: بسیاری از بانک‌ها و مراکز خدمات مالی مانند PayPal دارای نرم‌افزارهای تحت وبی هستند که کاربران را قادر می‌سازد موجودی خود را بررسی کنند، پرداخت‌ انجام دهند و حتی به برخی امکانات مالی، مثلِ وام، دسترسی داشته باشند.
• نرم‌افزارهای ساخت وبگاه: برخی از نرم‌افزارهای تحت وب مانند Shopify یا Wix یا آسان ساز به کاربران امکان استفاده از ابزارهای ساخت وبگاه می‌دهند.

 

کارکردهای نرم‌افزارهای تحت وب

موارد زیر برخی از رایج‌ترین کاربرهایی است که نرم‌افزارهای تحت وب می‌توانند انجام دهند:

 

• ثبت سفارش: خرید آنلاین غذا و محصولات مصرفی
• اتوماسیون اداری: [اتوماسیون اداری ابری چیست؟]
• رزرو: رزرو هتل یا بلیت هواپیما
• سرمایه‌گذاری: سرمایه‌گذاری در بازار سهام، ارز، شرکت‌ها یا ارزهای دیجیتال
• بازی‌کردن: انجام بازی آنلاین با دوستان
• گشت‌وگذار در شبکه‌های اجتماعی: مشاهدۀ روزانه محتوا در شبکه‌های اجتماعی
• سؤال پرسیدن: پرسیدن سؤالات مختلف از چت‌بات‌هایی مانند ChatGPT یا Perplexity AI
• چت: گفتگوکردن با دیگر کاربران به‌صورت آنلاین

 

 

نمونه‌هایی از نرم‌افزارهای تحت وب

 

بسیاری از سرویس‌های محبوب‌ دنیا نرم‌افزارهای تحت وب هستند. برخی از نمونه‌های برتر نرم‌افزارهای تحت وب عبارت‌اند از:

 X، Gmail، Facebook، YouTube، Spotify، ChatGPT، Netflix، PayPal و LinkedIn

 

گزینه‌های جایگزینی نرم‌افزارهای تحت وب

سه گزینه برای جایگزینی نرم‌افزار تحت وب وجود دارد، نرم‌افزارهای بومی (native apps)، ترکیبی (hybrid apps) و نرم‌افزارهای موبایل. این موارد را به‌اختصار توضیح می‌دهیم:

 

نرم‌افزارهای بومی: نرم‌افزارهای مخصوصِ یک پلتفرم که می‌توانند دانلود شده و روی دستگاه کاربر نصب گردند.

نرم‌افزارهای موبایل: این‌ها نیز نرم‌افزارهای مخصوص یک پلتفرم هستند که به طور ویژه برای دستگاه‌های تلفن همراه طراحی شده‌اند.

نرم‌افزارهای ترکیبی: این برنامه‌ها هم می‌توانند دانلود شده و روی دستگاه کاربر نصب شوند و چنانچه از نامشان پیداست، ویژگی‌های نرم‌افزارهای تحت وب و بومی را با هم ترکیب کرده اند.

 

مزایا و معایب نرم‌افزارهای تحت وب

استفاده از نرم‌افزارهای تحت وب دارای مزایا و معایب مختلفی است. برخی از این موارد را ذکر می‌کنیم:

 

مزایا:

 

• کاربران می‌توانند از طریق هر دستگاهِ دارای مرورگر وب، از جمله تلفن‌ همراه، لپ‌تاپ‌ و رایانۀ رومیزی، به نرم‌افزارهای تحت وب دسترسی داشته باشند.
• ساخت یک نرم‌افزار تحت وب گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه است.
• ساخت نرم‌افزارهای تحت وب سریع‌تر است، چون سازندگان فقط باید یک برنامه بسازند، نه مثلِ نرم‌افزارهای بومی برای پلتفرم یک برنامه.
• کاربران مجبور نیستند نرم‌افزارهای تحت وب را دانلود و نصب کنند.
• این برنامه‌ها قابلیت مقیاس‌پذیری زیادی دارند، چراکه می‌توان داده‌ها را در فضای ابری ذخیره نمود و در صورت نیاز افزایش مقیاس‌ داد.
• محتوا را می‌توان به‌راحتی برای هر نوع دستگاهی که کاربر از طریق آن به برنامه دسترسی پیدا می‌کند، سفارشی‌سازی کرد.
• حفظ و نگهداری این نرم‌افزارها آسان است.

 

معایب:

 

• کاربران مجبورند به اینترنت متصل باشند.
• معمولاً نسبت به نرم‌افزارهای بومی کارایی کمتری دارند.
• عملکرد ضعیف‌تری نسبت به نرم‌افزارهای  بومی دارند و این از آن‌ها چهرۀ نرم‌افزاری که عملکرد قدرتمندی دارد نساخته است.
• اگر به‌روزرسانی‌های امنیتی و نظارت‌های لازم انجام نگیرد، آنها را به طعمۀ خوبی برای حملات سایبری تبدیل می‌کند.

 

 

جمع‌بندی

نرم‌افزار تحت وب به برنامه‌هایی گفته می‌شود که در مرورگر وب اجرا می‌شوند. این برنامه‌ها دارای معماریِ کلاینت - سرور بوده و برخی از بزرگ‌ترین و نام‌آشناترین نرم‌افزارهای را شامل می‌شوند: X، فیس‌بوک و تیک‌تاک. البته دلایل خوبی برای این امر وجود دارد، زیرا دسترسی آسان، سریع و مقرون‌به‌صرفه‌ای دارند و اگرچه برای هر سناریویی مناسب نیستند (به طور مشخص برای بازی‌های ویدئویی که به عملکرد بالایی طلب می‌کنند) اما همچنان از طیف وسیعی از موارد پشتیبانی می‌کنند.

 

منبع

مقالۀ «Web-Based Application» از وبگاه «techopedia.com»